Erdoğan Paçin
İnternet ve sosyal medyada sıkça karşılaşılan “10 Soruda Kişilik Tipinizi Öğrenin” ya da “DEHB Olabilir Misiniz?” testleri geniş kitlelerin ilgisini çekiyor. Ancak uzmanlar; popülerliğin bilimsel güvenilirlik anlamına gelmediğini, online test sonuçlarıyla kişilerin kendilerine tanı koymasının veya etiket yapıştırmasının tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikologları Çiğdem Demirsoy ve Yasemin Yalçın, dijital platformlardaki psikolojik testlerin geçerliliği ve sınırları hakkında önemli uyarılarda bulundu.
1. Çok Paylaşılması Bilimsel Olduğu Anlamına Gelmez Bir testin psikolojide geçerli kabul edilebilmesi için kuramlara dayanması; geçerlik, güvenirlik ve standardizasyon süreçlerinden geçmiş olması gerekir. Klinik Psikolog Çiğdem Demirsoy, sosyal medyada eğlence amacıyla hazırlanan içeriklerle bilimsel ölçeklerin karıştırılmaması gerektiğini ifade ediyor.
2. Online Test Sonucu Tanı Yerine Geçmez Geçerliği kanıtlanmış testlerin dahi tek başına tanı koyamayacağını belirten Demirsoy, riskleri şu sözlerle özetliyor:
- Yanlış Kaygı: İnternet testine bakarak depresyon, anksiyete, bipolar veya narsisizm teşhisi koymak kaygıyı artırır.
- Yanıltıcı Güven: Testte düşük puan alan biri “Bende bir şey yok” diyerek ihtiyaç duyduğu profesyonel tedaviyi erteleyebilir.
3. Teşhis Nasıl Konulur? Klinik Psikolog Yasemin Yalçın, kesin tanının ancak bir uzman tarafından koyulabileceğini hatırlatarak süreci şöyle açıklıyor:
“Tanı; klinik görüşme, belirtilerin süresi ve yaşam kalitesine etkisi, kişisel/aile öyküsü ve kapsamlı değerlendirme araçlarının bir arada ele alınmasıyla konulur. Online testler yalnızca ipucu verebilir, tanınızı söylemez.”
4. Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalı? Test sonuçlarından bağımsız olarak aşağıdaki durumlar gözlemleniyorsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır:
- Uzun süren yoğun mutsuzluk veya sürekli kaygı hali
- Uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler
- İş, okul veya ilişkilerde ciddi işlevsellik kaybı
- Sürekli internette psikolojik araştırma yapma ihtiyacı ve dikkat/odaklanma güçlüğü
Online Testler Yalnızca Bir Farkındalık Aracı Olabilir Uzmanlar, bilimsel altyapısı olan online ölçeklerin kişide bir farkındalık başlatabileceğini kabul ediyor. Ancak bu sonuçların “kesin tanı” değil, sadece “bir uzmanla görüşmeye değer bir durum” olarak okunması gerektiğinin altı çiziliyor.
